Het Wolfseind

Het Wolfseind (of Wolfseinde)

 

 Onlangs werd er gevraagd wat een wolfseind van een boerderij eigenlijk was, en waar die benaming vandaan komt, en waarom.

Het wolfseinde komt veel voor bij zadeldaken van boerderijen, voornamelijk in het oosten van Nederland.

Het is het afgeschuinde gedeelte van de kopse kanten van het dak van de boerderij, aan het einde van de nok. Zo’n dak wordt dan een ‘wolfskap’ genoemd, en het dak een afgewolfd (= afgeschuind) dak.

Wolfen komt van origine van het werkwood ‘welven’.

Waarom werd het afwolven van een dak toegepast:

Een afgewolfd dak heeft veel meer aerodynamische kwaliteiten: de wind slaat er veel makkelijker overheen dan bij een totaal verticaal opgemetselde kopgevel (en dus niet afgewolfd dak). Dus de kans op stormschade is veel miniemer, een belangrijk punt in het buitengebied. Een slimme manier van bouwen dus, zoals de geheel boerderij vaak lekker aerodynamisch is en slim en pragmatisch opgezet. 

(En zoals bijvoorbeeld De Waard-tenten dit hebben overgenomen, deze staan ook bekend om hun grote stormvastheid op onder meer de Waddeneilanden).

Wanneer je het gehele dak zou afwolfen is er minder ruimte onder het dak en zou er meer dakbedekking, ooit stro, later riet (en weer later vnl. dakpannen) nodig zijn, een kwetsbaar onderdeel van de boerderij met meer kans op lekkage en meer onderhoud.

Bij een kopgevel die niet helemaal verticaal is opgebouwd werd er tegelijk met de realisatie van een stevige constructie van een wolfseind, enigszins bespaard op dure bouwmaterialen zoals eertijds op bakstenen. Maar dit is slechts een neveneffect, want er werd ook al afgewolfd met houten kopgevels. Toch mag dit niet direct over het hoofd worden gezien, afgaande op de zuinige en pragmatische boerenaard.

Bouwmaterialen werden bij voorkeur uit de directe omgeving betrokken, heel vroeger werd veel leem gebruikt voor de wanden (met vlechtwerk).

Pas in de late middeleeuwen werden de eerste boerderijen van baksteen gebouwd.

De latere variatie in meer streeksgewijs materiaalgebruik was vaak daarnaast een gevolg van verschillende factoren, bijvoorbeeld economische, technische kundigheid, de beschikbaarheid, mode en status.

Eelco Prent

11-2020